॥पृथ्वी पूजनम्॥
ॐ पृथ्वीति मन्त्रस्य मेरुपृष्ठ ऋषिः सुतलं छन्दः कूर्मो देवता आसन पवित्रकरणे विनियोगः।
पृथिवीमातरं हस्तस्पृश्य मन्त्रं पाठयन् नमनं कर्तव्यम् -
ॐ पृथ्वि! त्वया धृता लोका,देवि! त्वं विष्णुना धृता ।
त्वं च धारय मां देवि ! पवित्रं कुरु चासनम् ॥
॥पवित्रीधारणम्॥
पुण्यसूत्रं वलयाङ्गुलीद्वये धारयेत्-
प्रार्थना-
विरञ्चिना सहोत्पन्न परमेष्ठि निसर्जन।
नुद सर्वाणि पापानि दर्भ! स्वस्तिकारो भव ॥
धारणम् - द्वे पवित्रवलयौ दक्षिणहस्ते धारयेत्, त्रीणि पवित्रवलयानि वामहस्ते धारयेत्-
ॐ पवित्रेस्थो वैष्णव्यौ सवितुर्वः उत्पुनाम्यच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः।
तस्य ते पवित्रपते पवित्रपूतस्य यत्कामः पुनःतच्छकेयम् ।
॥पवित्रीकरणम्॥
प्रथमं विनियोगं पठेत्, ततः जलं प्रोक्षयेत् वा शोधयेत् -
विनियोगम्-ॐ अपवित्रः पवित्रो वेत्यस्य वामदेव ऋषिः, विष्णुर्देवता गायत्रीच्छन्दः हृदि पवित्रकरणे
विनियोगः ।
एवं विनियोगं पठित्वा जलं विसृज्य निम्नलिखितमन्त्रेण शोधयेत् (शरीरद्रव्ये जलं सिञ्चन्तु)-
मन्त्रम्-
ॐ अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोऽपि वा ।
यः स्मरेत् पुण्डरीकाक्षं स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः ॥
॥आचमनम्॥
आचमनं त्रिवारं कर्तव्यं दक्षिणहस्ततलस्थजलपूरितपात्रात् जलं गृहीत्वा आचमनसमये
आचमन मन्त्रः पठनीयः-
ॐ अमृतोपस्तरणमसि स्वाहा ॥१॥
ॐ अमृतापिधानमसि स्वाहा ॥२॥
ॐ सत्यं यशः श्रीर्मयि,श्रीः श्रयतां स्वाहा ॥३॥
॥शिखाबन्धनम्॥
दक्षिणहस्तस्य अङ्गुलीभ्यः आर्द्राः कृत्वा शिखास्थानपर्यन्तं स्पृष्टाः भवेयुः,मन्त्रं पठित्वा शिखा बद्धा करणीया-
ॐ चिरुपिणि महामाये, दिव्यतेजः समन्विते ।
तिष्ठ देवि शिखामध्ये, तेजोवृद्धिं कुरुष्व मे ॥
॥प्राणायाम॥
विनियोग– ॐ कारस्य ब्रह्मा ऋषिदैवी गायत्री छन्दः अग्निः परमात्मा देवता शुक्लो वर्णः सर्वकर्मारम्भे विनियोगः।
ललाट में श्वेतवर्ण शंकर का ध्यान करते हुए ,समश्वसन अनुलोम विलोम करते हुए तथा निम्न मन्त्र का जप करते हुए करना चाहिये।
मन्त्र-ॐ भूः ॐ भुवः ॐ स्वः ॐ महः ॐ जनः ॐ तपः ॐ सत्यम्।ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयात्।ॐआपो ज्योती रसोऽमृतं ब्रह्म भूर्भुवः स्वरोम्।
॥न्यास॥
(१) ॐ हृदयाय नमः (दाहिने हाथकी पाँचों अँगुलियोंसे हृदयका स्पर्श करे) । (२) ॐ भूः शिरसे स्वाहा (मस्तकका स्पर्श करे) ।(३) ॐ भुवः शिखायै वषट् (शिखाका अँगूठेसे स्पर्श करे) ।
(४) ॐ स्वः कवचाय हुम् (दाहिने हाथकी अँगुलियोंसे बायें कंधेका और बायें हाथकी अँगुलियोंसे दायें कंधेका स्पर्श करे) । (५) ॐ भूर्भुवः स्वः नेत्राभ्यां वौषट् (नेत्रोंका स्पर्श करे) । (६) ॐ भूर्भुवः स्वः अस्त्राय फट् (बायें हाथकी हथेलीपर दायें हाथको सिरसे घुमाकर मध्यमा और तर्जनीसे ताली बजाये) ।
॥शोधनम् तथा साधन-अलङ्कारम्॥
पूजास्थानं पवित्रं कुर्यात् पूजासामग्री च अलङ्कृता कुर्यात् ।
॥दीप ज्वालनम्॥
ॐअग्नये नमः।आवाहयामि।स्थापयामि।ध्यायामि।ततो नमस्कारं करोमि।
दीपो ज्योतिपरमब्रह्म दीपो ज्योतिर्जनार्दनः।
दीपो हरतु मे पापं सान्ध्य दीप नमोऽस्तुते ॥
शुभं करोतु कल्याणम् आरोग्यं सुख सम्पदम् ।
शत्रु बुद्धि विनाशं च दीपो ज्योतिर्नमोऽस्तुते ।।
भो दोप! देवरूपस्त्वं कर्मसाक्षी ह्यविघ्नकृत।
यावत् कर्म समाप्तिः स्यात् तावत् त्वं सुस्थिरो भव ॥
त्वं ज्योतिस्त्वं रविश्चन्द्रो विद्युदग्निश्च तारकाः।
सर्वेषां ज्योतिषां ज्योतिर्दीपावल्यै नमो नमः॥
ॐ दीपाय नमः।
॥धूप ज्वालनम्॥
ॐ धूपाय नमः।
।।ब्रह्मसन्ध्या।।
ब्र-ससूसूगाप्र।
॥सङ्कल्पम्॥
संकल्पं वक्तुं पूर्वं गोत्रमासतिथिदिनं ज्ञातव्यम् एतेषां प्रयुज्य संकल्पः वक्तव्यम्-
ॐ विष्णुर्विष्णुर्विष्णुः अद्य ब्रह्मणोऽह्नि द्वितीयपरार्धे श्री श्वेतवाराहकल्पे वैवस्वत मन्वन्तरेऽष्टाविंशतितमे कलियुगे
कलिप्रथमचरणे बौद्धावतारे भूर्लोके जम्बूद्वीपे भरतखण्डे भारतवर्षे झारखण्ड क्षेत्रे ...........नगरे ................नाम-
संवत्सरे................मासे(शुक्ल/कृष्ण) पक्षे.....................तिथौ...................वासरे....................गोत्र: प्रातः/सायं काले माहेश्वरोऽहम्उपादुरितक्षयपूर्वक श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थं संध्योपासनं,पूजनं,हवनं,दक्षिणा,दानं,ध्यानं च करिष्ये।
॥सूर्यार्घ्यम्॥
विनियोग-ॐ कारस्य ब्रह्मा ऋषिर्गायत्री छन्दः परमात्मा देवता अर्घ्यदाने विनियोगः।
ॐपद्मासनः पद्मकरः पद्मगर्भः समद्युतिः।
सप्ताश्वः सप्तरज्जुश्च द्विभुजः स्यात् सदारविः।।
ॐ कुलदेवसूर्यस्वरुप साम्बसदाशिवाय नमः।ध्यानार्थे भक्तिभावं समर्पयामि। ततो नमस्कारं करोमि।
मन्त्र-ॐ भूर्भुवः स्वः तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयात्।ब्रह्मस्वरुपिणे सूर्यनारायणाय नमः।
ॐ भूर्भुवः स्वः तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयात्।ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ।
॥सूर्योपस्थानम्॥
विनियोग-तच्चक्षुरित्यस्य दध्यङ्ङथर्वण ऋषिरक्षरातीतपुरउष्णिक्छन्दः सूर्यो देवता सूर्योपस्थाने विनियोगः।
मन्त्र-ॐ तच्चक्षुर्देवहितं पुरस्ताच्छुक्रमुच्चरत् । पश्येम शरदःशतं जीवेम शरदः शत शृणुयाम शरदः शतं प्रब्रवाम
शरदःशतमदीनाः स्याम शरदः शतं भूयश्च शरदः शतात् ।
॥गायत्री जपम्॥
विनियोग-ॐकारस्य ब्रह्मा ऋषिर्गायत्री छन्दः परमात्मा देवता,ॐ भूर्भुवः स्वरिति महाव्याहृतीनां परमेष्ठी प्रजापतिऋषिर्गायत्र्युष्णिगनुष्टुभश्छन्दांसि अग्निवायुसूर्या देवताः,तत्सवितुरित्यस्य विश्वामित्रऋषिर्गायत्री छन्दः सविता देवता न्यासे जपे च विनियोगः।
ॐ महावतार बाबाजी गुरुवे नमः।ॐ लाहिरिमहाशाय गुरुवे नमः। ॐ स्वामी युक्तेश्वर गुरुवे नमः। ॐ परमहंस योगानन्दाय गुरुवे नमः।
मन्त्र्रार्थ चिन्तनम्- प्राणस्वरुपः, दुखनाशकः, सुखस्वरुपः, सृष्टिकर्ता तथा प्रकाशमान् परमात्मा परमब्रह्म साम्वसदाशिवस्य वयं तां वरणीयं सूर्यसदृशं तेजं आत्मानं धारयामः, यः अस्माकं बुद्धिं सम्यक् मार्गे प्रेरयति।
मन्त्र-ॐ भूर्भुवः स्वः तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयात्।
॥सूर्य-प्रदक्षिणा॥
यानि कानि च पापानि जन्मान्तरकृतानि च ।
तानि सर्वाणि नश्यन्तु प्रदक्षिणपदे पदे ॥
॥शिव पञ्चाक्षरी मन्त्रम् ॥
ध्यान-
ॐ ध्यायेन्नित्यं महेशं रजतगिरिनिभं चारुचन्द्रावतंसं
रत्नाकल्पोज्ज्वलाङ्ग परशुमृगवराभीतिहस्तं प्रसन्नम्।
पद्मासीनं समन्तात् स्तुतममरगणैव्याघ्रकृतिं वसानं
विश्वाद्यं विश्वबीजं निखिल भयहरं पञ्चवक्त्रं त्रिनेत्रम्।।
विनियोग-ॐ अस्य श्री शिवपंचाक्षरी मन्त्रस्य वामदेव ऋषिः पंक्तिश्छन्दः, ईशानो देवता, ॐ बीजम, नमः भक्ति, शिवायेति कीलकम्, परमब्रह्म साम्ब सदा शिव प्रीतये न्यासे जपे च विनियोगः।
ऋष्यादिन्यास- ॐ वामदेवर्षये नम: शिरसि ।ॐ पंक्तिः छन्दसे नमः मुखे । ॐ सदाशिव देवतायै नमः हृदि । ॐबीजाय नमः गुह्ये। ॐशक्तये नमः पादयो ।ॐ शिवाय कीलकाय नमः सर्वाङ्गे ।
करन्यास-ॐ अंगुष्ठाभ्यां नमः । ॐनं तर्जनीभ्यां नमः । ॐ मं मध्यमाभ्यां नमः । ॐ शिं अनामिकाभ्यां नमः । ॐ वां कनिष्ठिकाभ्यां नमः । ॐयं करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः।
हृदयादि न्यास-ॐ हृदयाय नमः। ॐनं शिरसे स्वाहा।ॐ मं शिखायै वषट्।ॐ शि कवचाय हुम्।ॐवां नेत्र त्रयाय वौषट् । ॐ यं अस्त्राय फट्।
ॐ महावतार बाबाजी गुरुवे नमः।ॐ लाहिरिमहाशाय गुरुवे नमः। ॐ स्वामी युक्तेश्वर गुरुवे नमः। ॐ परमहंस योगानन्दाय गुरुवे नमः।
मन्त्र जप -ॐ नमः शिवाय।-शिव पंचाक्षरी मंत्रस्य पंच माला बारं जपः कर्त्तव्यः।।
॥ब्रह्मार्पणम्॥
अनेन उपासनाआराधनाकर्मणा साम्बसदाशिव: प्रीयतां न मम।ॐ साम्बसदाशिवार्पणमस्तु।
॥शान्ति अभिषिंचनम्॥
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः । सर्वारिष्ट सुशान्तिर्भवतु ॥
॥भगवान् का स्मरण॥
यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या तपोयज्ञक्रियादिषु।
न्यूनं सम्पूर्णतां याति सद्यो वन्दे तमच्युतम् ॥
ॐसाम्बसदाशिवाय नमः,ॐसाम्बसदाशिवाय नमः,ॐसाम्बसदाशिवाय नमः॥
ॐसाम्बसदाशिवस्मरणात् परिपूर्णतास्तु।
॥आसन नमनम्॥
ॐ इन्द्राय नमः ।
